Depix Design Intelligence – October 15, 2026 – Mary

Dutch Design Week 2026: Electric Grand and the piano with 72 loudspeakers

The belief

Most of audio engineering works to collapse sound into a point. A piano on stage is miked, mixed and sent to a stereo pair, and the stereophonic convention of two independent channels through two loudspeakers is still the default way we hear instruments that are not in the room. The instrument is one thing, so it should sound like one place.

What Dutch Design Week is showing

Electric Grand, by bamboo artist Antoon Versteegde and pianist and composer Bart van Dongen, takes the opposite position. The DDW programme listing puts it at Ketelhuisplein on Strijp-S for the whole of Dutch Design Week 2026, 17 to 25 October, under this year's R.A.W. theme, which Designwanted spells out as Rebel Authentic Worth. The base is a Yamaha CP-70 electric grand. Each of its 72 keys has its own loudspeaker with its own volume control, and the speakers hang inside a lightweight bamboo structure. Van Dongen improvises at the centre, and visitors walk among the notes instead of listening from the front.

The work is not new. According to Brabant Cultureel, it premiered on the Citadel in 's-Hertogenbosch in August 2021, built from tons of bamboo and about 600 kg of elastic bands into eighteen pyramids roughly 10 metres high, standing in a 22 metre circle. The speakers there were ordinary car speakers set in red terracotta flower pots. Since then, the project site says, the electronics have been fully redesigned by Edwin van den Oetelaar and Kristiyan Angelov of Fontys InnovationLab to be more compact, reliable and easier to operate. Whether the pots return in the 2026 layout is not stated.

How it breaks the rule

The CP-70 is a good instrument to take apart this way. As the project's own notes and Wikipedia describe it, it has real strings and hammers but no soundboard, and piezo pickups turn string vibration into an electrical signal. In an acoustic piano, the soundboard is the shared surface that radiates every string at once. Without it, the CP-70 is already a set of separate signals that happen to share a case. Electric Grand keeps them separate all the way to the air, so a chord is no longer one event but a pattern spread across a field.

Prior art

Spatial sound has a long Dutch thread, and part of it runs through the same company. Strijp-S is a former Philips industrial park, and in 1957 and 1958 Edgard Varese worked with Philips engineers in the company's Strijp III complex in Eindhoven to realise the Poeme electronique for the Philips Pavilion at Expo 58, where several hundred loudspeakers moved sound around the walls. In 1974 Francois Bayle built the Acousmonium for GRM, 80 loudspeakers of different sizes for diffusing tape music. At Delft in 1988, A.J. Berkhout developed wave field synthesis, which rebuilds whole wavefronts from dense speaker arrays. And the habit of altering a piano to get new sound goes back to John Cage's prepared piano. The difference here is that the spatial map is not authored in software or at a mixing desk. It is the keyboard itself, fixed in bamboo.

The honest costs

●Channels multiply. One note, one channel means 72 signal paths, 72 volume controls and 72 cable runs where a stereo rig has two. The electronics redesign hints at what that cost.
●Small drivers lose the bottom. The enclosure article explains that without a proper baffle, the rear wave of a driver cancels the front and the bass suffers most. Car speakers in flower pots under an open sky are a material choice with a frequency cost, not a neutral one.
●There is no sweet spot, and no mix. Every visitor hears a different balance depending on where they stand, and the pianist at the centre cannot hear what each listener hears. That is the point, and it does not transfer to a recording.
●The numbers need care. The project and DDW both say 72 keys, while Wikipedia lists the CP-70 at 73. We have not resolved the difference and report the project's figure.

Why this matters at the concept stage

Most products quietly assume a single listener, viewer or user at an ideal position, and optimise for that point. Electric Grand starts from the opposite brief: many positions, all valid, none ideal. That choice is cheap to sketch and very expensive to add later, because it decides the channel count, the structure and the materials before any detail is drawn.

The open question

If a piano can be spread across a field and still be heard as one instrument, which of our designs are built around a single sweet spot because the physics requires it, and which only because nobody drew the version where every position counts?

Dutch Design Week 2026: Electric Grand en de piano met 72 luidsprekers

De overtuiging

Bij de meeste audiotechniek is het doel om geluid te concentreren tot één punt. Een piano op een podium wordt uitversterkt, gemixt en naar een stereopaar gestuurd; de stereofonische conventie – twee onafhankelijke kanalen via twee luidsprekers – is nog steeds de standaardmanier waarop we naar instrumenten luisteren die zich niet in dezelfde ruimte bevinden. Het idee is: het instrument is één geheel, dus het hoort ook als één punt in de ruimte te klinken.

Wat er te zien is tijdens Dutch Design Week

Electric Grand, een creatie van bamboekunstenaar Antoon Versteegde en pianist/componist Bart van Dongen, kiest voor de tegenovergestelde benadering. Tijdens Dutch Design Week 2026 (17 tot 25 oktober) is het project te vinden op het Ketelhuisplein op Strijp-S, in het kader van het thema 'R.A.W.' (door Designwanted uitgelegd als *Rebel Authentic Worth*). De basis wordt gevormd door een elektrische vleugelpiano van het type Yamaha CP-70. Elk van de 72 toetsen is gekoppeld aan een eigen luidspreker met een individuele volumeregelaar; deze luidsprekers hangen in een lichtgewicht bamboestructuur. Van Dongen improviseert vanuit het midden, terwijl bezoekers tussen de noten door kunnen lopen in plaats van er vanaf een afstand naar te luisteren.

Het werk is niet nieuw. Volgens *Brabant Cultureel* vond de première in augustus 2021 plaats op de Citadel in 's-Hertogenbosch. Destijds bestond de installatie uit tonnen bamboe en zo'n 600 kilogram aan elastieken, verwerkt tot achttien piramides van ongeveer 10 meter hoog, opgesteld in een cirkel met een diameter van 22 meter. De luidsprekers waren destijds gewone autoluidsprekers, geplaatst in rode terracotta bloempotten. Volgens de website van het project is de elektronica sindsdien volledig opnieuw ontworpen door Edwin van den Oetelaar en Kristiyan Angelov van Fontys InnovationLab, waardoor het systeem compacter, betrouwbaarder en gebruiksvriendelijker is geworden. Of de bloempotten ook in de opstelling van 2026 terugkeren, wordt niet vermeld.

Hoe het de regels doorbreekt

De CP-70 is een uitermate geschikt instrument om op deze manier uit elkaar te halen. Zoals beschreven in de eigen aantekeningen van het project en op Wikipedia, bevat het instrument echte snaren en hamers, maar geen zangbodem; piëzo-elementen zetten de trillingen van de snaren om in elektrische signalen. Bij een akoestische piano fungeert de zangbodem als een gemeenschappelijk oppervlak dat de trillingen van alle snaren tegelijk uitstraalt. Zonder dit onderdeel bestaat de CP-70 in feite uit een verzameling afzonderlijke signalen die toevallig in dezelfde behuizing zijn ondergebracht. De 'Electric Grand' houdt deze signalen volledig gescheiden tot aan het moment dat ze de lucht in gaan; een akkoord is hierdoor niet langer één gebeurtenis, maar een patroon dat zich over een hele ruimte verspreidt.

Voorgeschiedenis

Ruimtelijk geluid kent een lange Nederlandse traditie, die deels verbonden is met hetzelfde bedrijf. Strijp-S is een voormalig industrieterrein van Philips; in 1957 en 1958 werkte Edgard Varèse daar, in het complex Strijp III in Eindhoven, samen met ingenieurs van Philips aan het *Poème électronique* voor het Philips-paviljoen op de Expo 58. Hierbij werd het geluid via honderden luidsprekers langs de wanden verplaatst. In 1974 creëerde François Bayle voor de GRM het 'Acousmonium': een opstelling van 80 luidsprekers van verschillende formaten voor het weergeven van tape-muziek. In 1988 ontwikkelde A.J. Berkhout aan de TU Delft 'wave field synthesis' (golfgeldsynthese), een techniek waarbij volledige golffronten worden gereconstrueerd met behulp van een dicht netwerk van luidsprekers. Ook het aanpassen van een piano om nieuwe klanken te creëren is niet nieuw; denk bijvoorbeeld aan de 'prepared piano' van John Cage. Het verschil is hier dat de ruimtelijke verdeling niet via software of een mengpaneel wordt vormgegeven, maar direct wordt bepaald door het klavier zelf, verankerd in bamboe.

De werkelijke kosten

● Het aantal kanalen neemt toe. Eén noot per kanaal betekent 72 signaalpaden, 72 volumeregelaars en 72 kabels – waar een stereo-opstelling er slechts twee nodig heeft. Het herontwerp van de elektronica geeft een indicatie van wat dat heeft gekost.

● Kleine luidsprekers verliezen het laag. Zoals in het artikel over de behuizing wordt uitgelegd: zonder een deugdelijk klankbord (baffle) heffen de geluidsgolven aan de achterzijde van een luidspreker die aan de voorzijde op, wat vooral ten koste gaat van de basweergave. Het gebruik van autoluidsprekers in bloempotten in de openlucht is een materiële keuze die gevolgen heeft voor de frequentieweergave; het is dus geen neutrale oplossing.

● Er is geen 'sweet spot' (optimale luisterpositie) en geen sprake van een traditionele mix. Elke bezoeker hoort een andere balans, afhankelijk van waar hij staat, en de pianist in het midden kan niet horen wat de individuele luisteraar hoort. Dat is precies het punt – en dat laat zich niet vertalen naar een opname.

●Bij de cijfers is voorzichtigheid geboden. Zowel het project zelf als DDW spreken van 72 toetsen, terwijl Wikipedia voor de CP-70 uitgaat van 73. We hebben dit verschil niet kunnen ophelderen en hanteren daarom het cijfer van het project.

Waarom dit in de conceptfase van belang is

Bij de meeste producten wordt er stilzwijgend vanuit gegaan dat er één luisteraar, kijker of gebruiker op een ideale plek staat; het ontwerp wordt vervolgens voor dat specifieke punt geoptimaliseerd. Bij 'Electric Grand' is het uitgangspunt precies het tegenovergestelde: er zijn talloze posities mogelijk, die allemaal even geldig zijn, maar geen enkele is 'ideaal'. Een dergelijke keuze is in de schetsfase eenvoudig te realiseren, maar achteraf toevoegen is uiterst kostbaar; het bepaalt immers het aantal kanalen, de constructie en de materiaalkeuze nog voordat er ook maar één detail is uitgetekend.

De open vraag

Als een piano over een terrein kan worden verspreid en toch als één instrument kan klinken – welke van onze ontwerpen zijn dan gebaseerd op één enkel 'ideaal' luisterpunt omdat de natuurkunde dat vereist, en bij welke ontwerpen is dat enkel zo omdat niemand de moeite nam om een versie te bedenken waarin elke positie telt?

Een geluidsbox voor elke toets zorgt voor een heel bijzonder pianospel

De Dutch Design Week in Eindhoven is van start gegaan en dit weekend lichten we enkele bijzondere bezienswaardigheden uit. Dit keer: de bijzondere piano met een eigen box voor elke toets.

Sander Verrips - Eindhovens Dagblad - 18 oktober 2026

Op het Ketelhuisplein is een uniek en kunstzinnig muziekinstrument neergezet. Met bamboestokken, bloempotten en eindeloos veel draden heeft beeldend kunstenaar Antoon Versteegde een labyrint gemaakt waarin elke toets van een piano ergens in het bouwwerk een eigen geluidsbox heeft. „Van zo’n instrument is er maar één op de wereld”, zegt Versteegde.

Pianist Bart van Dongen heeft de eer om het instrument te bespelen. Hij legt uit wat het bouwwerk voor hem bijzonder maakt. „Vrijwel alle muziek die je tegenwoordig hoort, is versterkt. Maar van origine is het bij pianomuziek belangrijk wat de akoestiek van een ruimte is. Op deze manier is dat element enorm uitvergroot.”

Zaterdagmiddag om 13.00 uur kon het publiek van DDW voor het eerst genieten van de rondgaande pianoklanken. „Wat een installatie”, riep een vrouw enthousiast. Ook de in ons land werkende Spanjaard Victor Serra genoot zichtbaar. „Bijzonder hoe je muziek maakt met deze materialen.”

Opbouwen

Kunstenaar Versteegde werkte in 45 jaar al aan 650 projecten met bamboe. Hij bruist doorgaans van de ideeën en heeft in pianist Van Dongen een creatieve compagnon gevonden voor een muzikaal project. Het duurde drie dagen om het muzikale kunstwerk op te bouwen hier in Eindhoven. Wanneer dit project geslaagd is? „Als veel mensen met belangstelling blijven kijken en luisteren”, zegt Versteegde.

Misschien wel de meest bijzondere muziekervaring is eveneens op Strijp-S te vinden. Bij Electric Grand van beeldend kunstenaar Antoon Versteegde en pianist Bart van Dongen wordt een elektrische piano veranderd in een groot ruimtelijk muziekinstrument. Rond de piano staat een constructie van bamboe waarin tientallen luidsprekers zijn opgehangen. Iedere pianotoets is gekoppeld aan een eigen plek in de installatie. Daardoor komt een lage of hoge noot niet alleen uit een andere toonhoogte, maar letterlijk uit een andere richting. In totaal worden 72 luidsprekers afzonderlijk aangestuurd. Bezoekers staan midden tussen die geluidsbronnen en bevinden zich daardoor als het ware ín de piano. Tijdens improvisaties komt de complete installatie tot leven en beweegt het geluid rondom het publiek.

Pianist Bart van Dongen en bamboekunstenaar Antoon Versteegde met Electric Grand op de Bossche Citadel

Geluid en ruimte verhouden zich als water en bloem. Wie ze vakkundig bij elkaar brengt, krijgt een luchtig beslag en een resultaat dat niet zwaar op de maag ligt. Met ruimte en geluid is het niet anders. Kloppen de verhoudingen, dan is klank een weldaad voor het oor. Zo niet, wordt het een kwelling.

BRABANT CULTUREEL door Camiel Hamans

Bamboekunstenaar Antoon Versteegde (Volkel 1953) en componist/piano-improvisator Bart van Dongen (Zeeland 1959) weten hoe zij ingrediënten kunnen mengen tot een uitdagend product. Zij bewijzen met hun openluchtproject Electric Grand hoe de ijle klanken van een piano en een daaromheen gebouwde kathedraal van even ijl bamboe de luisteraars de indruk weten te geven dat zij midden in de piano staan en hun gevoel kunnen laten meevoeren op de onvoorspelbare stroom van tertsen, kwinten en gebroken akkoorden.

Ongehoord

November Music, het Bossche festival voor actuele muziek dat vorig seizoen zo ernstig werd gehandicapt door Corona, wacht nu niet op aanstaande november. Het festival gaat ‘on tour’ en nodigt musici uit om de schade van het afgelopen jaar in te halen. Bart van Dongen en Antoon Versteegde doen dat net als een aantal andere moderne muziekmakers en zij luisteren het andere Bossche festival op, dat voor theater, Boulevard. Van Dongen speelt 21 en 22 augustus 2021 in een immens hoge en doorzichtige bamboeconstructie op de Citadel. Een week later verhuizen zij naar Heerlen waar ze deel uitmaken van Cultura Nova.

Bart van Dongen vertelt hoe hij, hoewel een paar jaar jonger dan Versteegde, al vanaf zijn middelbare schooltijd Antoon vanuit de verte kende en bewonderde. Na een optreden in zijn eigen studio annex concertruimte in Eindhoven – toepasselijk Paviljoen voor Ongehoorde Muziek genaamd – waar Versteegde binnenkwam als publiek, raakten zij in gesprek. Al pratende groeide het idee voor Electric Grand, een project dat aansluit bij beider fascinaties.

Ondernemend

Versteegde werkt al decennia en over de hele wereld met bamboe en elastiekjes. Op Oerol 1984 was reeds een constructie van hem te zien en in 1985 realiseerde hij in Amsterdam Wigwamsterdam. In het nu over de hele wereld bekende, of beter beruchte, Wuhan bouwde hij met plaatselijke vrijwilligers een metershoge bamboetoren. In Hongkong werkte hij samen met de sterarchitect Zaha Hadid en in het utopische Franse architectuurdomein van Boisbuchet bouwde hij in 2000 zijn Bamboo Super Circle.

Van Dongen is niet minder ondernemend. Hij heeft als muzikant getoerd met de band ‘Nancy works on Payday’, waarmee hij tot in New Orleans furore wist te maken. Hij trad op in het bekende Bossche jazzcafé De Kaketoe, dat helaas halverwege de jaren negentig de deuren moest sluiten, heeft een trio met bassist Jurriaan Dekker en drummer Eric van de List en vormt een duo met ‘electronicatovenaar’ Richard van Kruysdijk. Daarnaast is hij ook jaren artistiek leider geweest van ‘Intro in situ’ het Maastrichtse ‘productiehuis voor muziek en klank’, was hij als muziekprogrammeur betrokken bij de Boulevard, maar is hij ook een tijd bezig geweest met installaties voor het kindermuseum Villa zebra in Rotterdam en het museum Jan Cunen in Oss.

In Rotterdam realiseerde hij achtereenvolgens in 2003 en 2004 een Poem Machine en de Fanfarekamer, een onderdeel van een Mediabad waarbij kinderen door middel van zaklantaarns muziek konden maken en stripfiguren konden laten dansen. Een jaar later liet Van Dongen in Oss kinderen in de Zinnetent in een schilderij kruipen. Uitgangspunt was een schilderij van Mesdag, bekend van het Scheveningse Panorama Mesdag. De geur van de zee viel op te snuiven en op echt zand kon een tafelvoetbalspel worden gespeeld dat strandgeluiden voortbracht.

Ongebruikelijk

Onverwacht geluid op ongebruikelijke plekken kenmerkt Bart van Dongens muziek en dat combineert goed met de tonnen bamboe en zeshonderd kilo elastiek die Antoon Versteegde en zijn vrijwillige helpers omzetten in achttien piramides van telkens tien meter hoog. De piramides worden opgesteld in een cirkel met een diameter van tweeëntwintig meter en in het midden zit Bart aan zijn Yamaha CP-70B vleugel, een piano zoals ook Billy Joel die bespeelt.

Die vleugel is een akoestisch instrument, maar zonder zangbodem. De trillingen van de tweeënzeventig snaren worden omgezet in elektrische signalen, net zoals dat bij een elektrische gitaar gebeurt. Vervolgens hebben Van Dongen en zijn elektronica-mensen aan elke snaar een aparte speaker gekoppeld. Gewone autospeakers, maar geplakt in klassieke rode terracotta bloempotten. Die speakers worden opgehangen in de piramides.

Het publiek kan daar onderdoor lopen, onder gaan zitten, liggen of staan. En alles voor een bijzonder luister- en kijkervaring. De speakers hangen verder uit elkaar dan in een concertzaal mogelijk is en omgevingsgeluiden mengen zich als een cadeautje, zo vindt Van Dongen. Met zijn improvisaties en vanwege de stellage en de muziek kijk je anders naar de Citadel en de omgeving. Electric Grand spreekt daardoor tegelijk meerdere zinnen aan: je kijkt, je luistert en idealiter beweeg je ook nog. Vanwege Corona kan dit nu nog niet. Beweging blijft er echter toch, want soms komt het geluid van rechtsboven en dan weer van linksvoor, om daarna weer ineens van achter voorbij te schieten.

Wanneer de meesterproef slaagt op de Boulevard en Cultura Nova, waar de constructie van Versteegde vanwege een langwerpige locatie een andere vorm krijgt, hoopt Bart van Dongen met de Electric Grand op tournee te gaan. ‘Het is onze droom om met een forse vrachtwagen heel Europa door te trekken en overal ons geluid en ons beeld te laten zien en horen.’

Summer Bummer Festival - Trix
Antwerpen 28/29/30/ augustus 2025

Sound in Motions jaarlijkse festival voor avontuurlijke muziek in Trix—pakt voor de feestelijke 10e editie uit met een extra festivaldag. Naast uitdagende concerten—waarvoor de jonge curatoren van Oei! voor het eerst mee input geven—ook een expo met het grafisch werk van de afgelopen tien edities, een derde festival magazine—met interviews en een handig tijdschema—de platenbeurs—inmiddels een traditie—de begeerde stand met vers gemaakte slow food–rijke smaken en pure ingrediënten die met liefde en zorg zijn bereid door de Summer Bummer-ploeg–én de vliegende ploeg van Radio Centraal, die het festival drie dagen live zal verslaan. Ook drie dagen op rij de performance 'ELECTRIC GRAND' van Bart van Dongen en Antoon Versteegde in de binnentuin van Trix.

Een labyrint voor een piano

Een lumineus idee uit de koker van beeldend kunstenaar Antoon Versteegde en pianist/componist Bart van Dongen. Tijdens het Summer Bummer Festival realiseert het tweetal in de besloten tuin van TRIX, een muzikaal bouwwerk dat de luisteraar letterlijk onderdompelt in de sacrale klanken van een piano. Elke toon van de semi-akoestische vleugel krijgt zijn eigen speaker in een immense installatie van bamboe. Tweeënzeventig piramides van 2,5 meter, waarin tweeënzeventig speakers in terracotta potten hangen, vormen de Electric Grand, de grootste piano ter wereld.*

De pianist Van Dongen zit achter het klavier en laat zijn muzikale fantasie de vrije loop terwijl het publiek zich een half uur door de ruimte beweegt. Iedereen kan op zoek gaan naar zijn of haar favoriete luisterstek. Van Dongen prepareert de vleugel op inventieve wijze zodat er betoverende klanken uit de vleugel omhoog stijgen. Deze klanken vormen een belangrijk onderdeel van de composities die hij speciaal maakt voor dit instrument op deze locatie.

Bart van Dongen is componist, musicus en conceptueel kunstenaar. In 2007 won hij de tweejaarlijkse Brouwerij Cultuurprijs voor de stad 's-Hertogenbosch en tot voor kort nog was hij de Stadscomponist van deze stad.

Antoon Versteegde toont zijn levensgrote tijdelijke buiteninstallaties van bamboestokken vooral buiten de gevestigde instituten en expositieruimtes van de kunstwereld, op openbare locaties met vrije toegang voor iedereen.

Techniek

Electric Grand wordt gebouwd rond een Yamaha CP-70. Deze akoestisch/ elektrische piano heeft een geavanceerd piëzo-pickup systeem dat de trillingen van de snaren omzet in een audiosignaal. De per toets gescheiden signalen, worden naar 72 separate geluidsboxen gestuurd – elke pianotoets heeft een eigen luidspreker – die in een bamboe constructie hangen. Aldus wordt het pianoklavier opgesplitst en ruimtelijk opgesteld, zodat je het instrument letterlijk van binnenuit kunt beleven.

*De grootste piano tot nu toe was 2,495 m breed, 6,07 m lang en 1,925 m hoog en werd gebouwd door Daniel Czapiewski).